جهان نیوز - محمد نظری:
تداوم عزتمندانه روند استقلال طلبی در سیاست خارجه و تحقق حماسه سیاسی به عنوان الگویی برای سیاست خارجه ایران در بردارنده مفاهیم و چهارچوبی علمی و تایید شده در سیاست بین دول می باشد. در تعیین سیاست خارجه و روابط بین الملل تئوری های مختلفی شکل گرفته است. بطور مثال جان پلامنتاز در بررسی سیستماتیک چگونگی عمل کرد حکومت‌ها و اهداف آنها را به ارائه عنصری اصولی اقدام می‌کند. مطالب وی از یک سو شامل چند تئوری دربارۀ چگونگی و علت رفتار حکومت‌ها و نهادها و از سویی دربرگیرندۀ تحلیل مفاهیم و اصطلاحات سیاسی نیز هست. مورتن کاپلان تاکید را بر رقابت بین افراد و گروه ها می نهاد، منظور وی اشاره به رقابت هایی هست که در جهت پر کردن نقش های تصمیم گیری یا به منظور مسائل سیاسی و یا برای تغییر قواعد نظام ظهور می کند. دوید ایستون، هر فعالیت سیاسی را عبارت از اقدامی می داند که با تخصص اقتدار آمیز ارزش ها برای یک جامعه ارتباط داشته باشد. در عصر جهانی و در نظریه های کلاسیک رویکرد واقع گرایانه در سطح جهان حاکم بود. این نظریه مهم ترین و پایدارترین نظریه روابط بین الملل محسوب می شود. از این حیث که به فهم متعارف از نظام بین الملل نزدیک است. مفاهیم کلیدی این نظریه عبارتند از: قدرت، منافع ملی، دولت محوری، خودیاری و بقا. 

تحقق حماسه‌ی سیاسی در گرو ایفای نقش صحیح مسئولان

حماسه‌ی سیاسی نیازمند تحقق عوامل متعددی است که صرفاً مترادف با مشارکت سیاسی معنا کردن آن، اجحاف در حق این مفهوم است. چرا که به نظر می‌رسد ابعاد و گستره‌ی این حماسه می‌بایست بسیار فراتر از برهه‌ی سه‌ماهه‌ی ابتدایی سال و انتخاباتی باشد که در پیش داریم.

گروه سیاسی برهان؛ از آنجایی که انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم مظهر تحقق حماسه‌ی سیاسی در سال جاری است، باید متذکر شد که حماسه‌ی سیاسی صرفاً محدود به مشارکت حداکثری مردم در انتخابات نیست؛ هرچند یکی از الزامات دست یافتن به این حماسه قطعاً بالا بودن مشارکت مردم در انتخابات ریاست‌جمهوری خواهد بود. چرا که حماسه‌ی سیاسی نیازمند تحقق عوامل متعددی است که صرفاً مترادف با مشارکت سیاسی، معنا کردن آن اجحاف در حق چنین حماسه‌ای است و به نظر می‌رسد برخی تحلیل‌هایی که این روزها از سوی برخی سیاسیون مبنی بر ضرورت حضور چهره‌هایی خاص در جهت تحقق حماسه‌ی سیاسی نیز بیان گردیده خود شاهدی بر این مدعاست که هنوز فهم دقیقی از ابزار، لوازم و همچنین وظایف مسئولین و مردم در جهت دستیابی به این حماسه وجود ندارد و البته تفکیک حماسه‌ی سیاسی از حماسه‌ی اقتصادی و ارائه‌ی تعریفی به صورت مجرد و صرفاً انتخاباتی برای آن نیز در جای خود خطایی در شناخت این مفهوم است؛ چرا که به نظر می‌رسد ابعاد و گستره‌ی این حماسه می‌بایست بسیار فراتر از برهه‌ی سه‌ماهه‌ی ابتدایی سال و انتخاباتی باشد که در پیش داریم و البته دولت یازدهم در جای خود می‌تواند یکی از ابزارهای اساسی برای دستیابی به حماسه‌ای باشد که دارای گستره‌ای منطقه‌ای و حتی فرامنطقه‌ای است.

خلق حماسه‌ی اقتصادی و سیاسی جز با کمک و مساعدت دولت و مردم ممکن نیست؛ به گونه‌ای که دولت با برقراری ثبات اقتصادی، بهبود وضعیت معیشتی مردم، اصلاح ساختار اقتصادی، کمک به شکل‌گیری اقتصاد مبتنی بر کارآفرینی و مردم نیز از طریق حضور پررنگ خود در عرصه‌های سیاسی می‌توانند کمک شایانی در این امر نمایند.

  گروه اقتصادی برهان؛ با توجه به نام‌گذاری امسال توسط مقام معظم رهبری به نام حماسه‌ی اقتصادی و سیاسی و شرایط کنونی کشور در داخل، مانند بروز تورم و بی‌ثباتی اقتصادی و مواجهه با تحریم‌های اقتصادی، لازم است دولت و مردم با همکاری و مساعدت یکدیگر زمینه و شرایط را برای مقابله با مشکلات و خلق حماسه‌ی اقتصادی فراهم آورند. لذا در این خصوص، اندیشکده‌ی برهان گفت‌وگویی را با دکتر «الیاس نادران»، استاد اقتصاد دانشگاه تهران و نماینده‌ی مجلس شورای اسلامی، انجام داده است. به عقیده‌ی ایشان، دو مفهوم حماسه‌ی سیاسی و اقتصادی متمایز و منفک از هم نیستند، بلکه هر کدام از دیگری تأثیر می‌پذیرند و مکمل یکدیگرند که با حضور و تلاش بیش از پیش دولت در جهت اصلاح ساختار اقتصادی و همکاری مردم با دولت این امر محقق خواهد شد. در ادامه‌ی مطلب، گفت‌وگوی برهان با دکتر نادران را ملاحظه نمایید.

به نظر جناب‌عالی، اولویت‌ها و زمینه‌های اصلی خلق حماسه‌‌ی اقتصادی را در کدام زمینه‌ها باید دید؟

سامان دادن اوضاع اقتصادی و تثبیت نرخ‌های ارز می‌تواند زمینه‌های خلق حماسه‌ی اقتصادی را فراهم نماید. در واقع ثبات اقتصادی به عنوان پیش‌شرط سرمایه‌گذاری، ایده‌ی ثبات نسبی در بازار نرخ ارز و بهبود وضعیت معیشتی مردم در کنار هم می‌تواند موجبات خلق حماسه‌ی اقتصادی را برقرار نماید. در واقع برقراری ثبات اقتصادی و در رأس آن، ثبات بازار، که شامل ثابت نگه داشتن قیمت‌های داخلی و نرخ ارز می‌شود و در رأس دیگر آن، اصلاح و بهبود وضعیت معیشتی مردم قرار دارد یکی از فوری‌ترین و اساسی‌ترین وظایف دولت برای خلق حماسه اقتصادی محسوب می‌شود

بر طبق نظریه همگرایی کلارک کر ، صنعتی شدن نیروی عمده شکل دهنده دنیای امروز است که در راستای آن، جوامع، از برخی جهات به یکدیگر شبیه می شوند. به عقیده او، "منطق صنعت گرایی" باعث می شود توسعه اجتماعی، یک سلسله تغییرات معین در نهادهای اجتماعی را پدید آورد. بعدها نظریه او به خاطر محدودیت هایش به چالش کشیده شد؛ از آن جمله که هرچند صنعتی شدن تأثیر فراگیری دارد، اما تنها یکی از تأثیراتی است که به توسعه جوامع مدرن شکل می دهد.

همگرایی را در هر دو منظر نامگذاری سال 1392 توسط رهبر معظم انقلاب چه از نظر منظر اقتصادی و منظر سیاسی می‌توان مشاهده کرد. از منظر اقتصادی، نظریه همگرایی به یک رشته سیاست‌هایی اطلاق می‌شود که محدودیت‌های تجاری و موانع و تبعیضات موجود بر سر راه روابط اقتصاد بین‌الملل را حذف و یا به حداقل ممکن تقلیل دهد. هدف از همگرایی اقتصادی، گسترش تولید جهانی و به تبع آن، تخصص در تولید داخلی، کسب درآمدهای ارزی، کاهش هزینه‌های تولید در سطح منطقه، افزایش تجارت، صرفه‌جویی در منابع کمیاب داخلی، توزیع بهینه درآمد، افزایش کارایی در تولید و تجارت، افزایش سرمایه‌گذاری‌های خارجی و استفاده از مزیت‌های نسبی می‌باشد. البته از جهتی دیگر همگرایی اقتصادی به دنبال آزادسازی تجاری است و در نهایت ایده «جهانی شدن اقتصاد» را در سر می‌پروراند. می توان با پشت سرگذاردن تحریم ها و برقرری روابط مناسب بین المللی با کشورهای دوست و کشورهای اسلامی و علی الخصوص کشورهای عضو جنبش عدم تعهد که ایران به عنوان رئیس آن می باشد، با ایجاد همگرایی در تجارت بین المللی راه را  برای  شکوفایی اقتصادی هموار نمود.

اکنون اتحادیه اروپا تنها بلوک اقتصادی و تا اندازه‌ای سیاسی منطقه‌ای است که نسبتاً از نفوذ و نقش‌آفرینی آشکار جهانی برخوردار است. در حقیقت، روند همگرایی اقتصادی و سیاسی موجود میان دول اروپایی عضو این اتحادیه، در مباینت با اصول و قواعد حاکم بر سیاست بین‌الملل که از بافت رئالیستی برخوردار هستند، به سر می‌برد. در بخش همگرایی اقتصادی، اتحادیه اروپا توانسته است در مقام یک قدرت جهانی ظاهر شده و به واسطه این جایگاه، نقش مؤثر و تعیین‌کننده‌ای در نظام تصمیم‌گیری بین‌المللی در قلمرو اقتصاد داشته باشد. هم‌اکنون اتحادیه اروپا بزرگ‌ترین معامله‌گر تجاری جهانی است. جنبش عدم متعهدها نیز می تواند با استفاده از تجارب اتحادیه اروا و با استفاده از همگرایی منطقه ای در اقتصاد و سیاست نقش مهمی در توسعه کشورهای عضو ایفا کند.

فرهنگ و سیاست از جمله مسائلی است که در حوزه‌ی اقتصاد بسیار تأثیرگذار است و در صورتی که نادیده انگاشته شوند، اقتصاد مقاومتی نمی‌تواند به تمام معنا اجرایی شود و موفق باشد. از همین رو، پرداختن به ابعاد اجتماعی و سیاسی اقتصاد مقاومتی می‌تواند بسیار راهگشا باشد.

از دیگر سو، برای خلق حماسه‌ی اقتصادی در صورتی که کل‌نگر نباشیم و تنها بر مسائل صرفا اقتصادی تکیه شود و از سایر ابعاد غفلت شود، می‌توان این گونه برداشت نمود که حماسه‌ی اقتصادی نیز با عدم موفقیت همراه شود. در ابتدا، می‌بایست رابطه‌ی اقتصاد مقاومتی و حماسه‌ی اقتصادی ترسیم شود و سپس به برخی از ابعاد غیراقتصادی اقتصاد مقاومتی به عنوان زیر ساخت حماسه‌ی اقتصادی پرداخت.

جهش سطح تولید ملی و رفع معضلات اقتصادی، همچون بیکاری و تورم و نیز اهمیت توسعه‌ی اقتصادی در مسیر دستیابی نظام اسلامی به مأموریت‌های متعالی خود نیازی به اثبات ندارد و واضح است که هر اصلاح و پیشرفتی در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی نیازمند داشتن توان و نیروی اقتصادی کافی در کشور است. قدرت اقتصاد یک کشور نیز متجلی در سطح تولید و توان رفع نیازهای اقتصادی در کنار حضور و مشارکت فعال در عرصه‌‌‌ی اقتصاد منطقه‌‌ای و بین‌المللی است.

از این منظر می‌‌توان مدعی شد که هر نوع حماسه‌سازی در اقتصاد، نهایتاً، باید منجر به جهش ظرفیت‌های تولیدی و ایجاد جاذبه در زمینه‌ی فعالیت‌های تولیدی به جای سوداگری و سفته‌بازی شود. حماسه‌ی اقتصادی یعنی گذار از یک اقتصاد وابسته و آسیب‌پذیر در برابر نوسانات، به اقتصادی مقاوم که در آن زنجیره‌ی‌ ‌تولید در اقتصاد کامل و غیروابسته باشد.

مقام معظم رهبری در دیدار اخیر خود با جمعی از کارگران(7/2/1392)، با اشاره به اهمیت خلق حماسه اقتصادی، اقتصاد مقاومتی را یکی از الزامات سیاست‌گذاری اقتصادی کشور بیان فرمودند. حماسه‌ی اقتصادی را می‌توان نتیجه و نمود عینی راهبرد اقتصاد مقاومتی دانست که می‌تواند ظرفیت‌های بالقوه‌ی اقتصاد را بالفعل کند و نهایتاً به جهش در سطح تولید ملی منجر شود.

اقتصاد مقاومتی علاوه بر پیش‌نیازها و ابعاد اقتصادی، نیازمند در نظر داشتن ابعاد غیر‌اقتصادی دیگری نیز هست. برخی از ابعاد اقتصاد مقاومتی و حماسه‌ی اقتصادی در ادامه اشاره خواهد شد.

1. الگوی مدیریت جهادی

در ابتدای انقلاب، با ایجاد نهادهایی مانند جهاد سازندگی، مدیریت جهادی در کشور به نحو احسن شکل گرفت. در آن برهه بسیاری از امور، که از سوی برخی از کشورهای خارجی و برخی عوامل داخلی با مشکل مواجه شده بود، با کمترین هزینه برای انقلاب با مدیریت جهادی پشت سر گذاشته شد. نهادهایی مانند جهاد سازندگی، که شیوه‌ی نوینی از مدیریت را به عرصه‌ی نمایش گذاشت، در تمام سال‌های ابتدایی انقلاب توانست جایگزین مناسبی برای مدیریت نوین در عرصه‌ی کلان کشور شود و بسیاری از مشکلات را از دوش مردم بردارد. در صورتی که بپذیریم سبک مدیریت فعلی توانایی حل مشکلات کنونی جامعه را ندارد، به نقطه‌ای از تصمیم گیری خواهیم رسید که بازگشت به مدیریت جهادی می‌تواند گره‌گشا باشد.

امروز هم برای گذر از تحریم‌های کشورهای غربی، باید با احیای فرهنگ مدیریت جهادی در همه‌ی بخش‌ها از این برهه‌ی زمانی، که جبهه‌ی استکبار در پی ضربه زدن به نظام مقدس جمهوری اسلامی است، موفق عبور کنیم.

نقش مردم و دولت در حماسه‌‌‌ سیاسی و اقتصادی

خلق حماسه‌ سیاسی و اقتصادی و الزامات آن در گفتگو با آقای دکترعبدالملکی

در شرایط امروز، دولت کنونی با تکیه‌ی صرف بر ابزارهای پولی و مالی و اتخاذ سیاست‌های منفعلانه و نادرست، نه تنها در جهت جهاد اقتصادی حرکت نکرده، بلکه بستر اثرگذاری تحریم‌های اقتصادی را نیز فراهم نموده است. دکتر حجت‌الله عبدالملکی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام، در اظهارات خود، لازمه‌ی خلق حماسه‌ اقتصادی و سیاسی و بی‌اثر کردن تحریم‌ها را حرکت تک‌تک اعضای مردم در چارچوب اقتصاد مقاومتی می‌دانند.

با توجه به این که مقام معظم رهبری امسال را سال حماسه‌ی سیاسی و حماسه‌ی اقتصادی نام‌گذاری کرده‌اند، از دیدگاه جناب‌عالی برای خلق حماسه‌ی اقتصادی چه بسترها و الزاماتی نیاز است و جایگاه حاکمیت، نهاد سیاست‌گذار و مردم در خلق این حماسه چیست؟

اولاً به این نکته توجه کنیم که مقام معظم رهبری با نام‌گذاری برای یک سال، در حقیقت انشای مفهوم می‌کنند. مفهومی که در ارتباط با سایر مفاهیم دینی و اسلامی و همچنین مفاهیمی که قبلاً مطرح کرده‌اند، نظامی را شکل می‌دهد که برای وضعیت فعلی کشور، با توجه به مقتضیات زمان و مکان و فضای داخلی و بین‌المللی، الزامات و اقتضائات خاصی را بیان می‌کند. این کار در حقیقت به نوعی تعیین خط ‌مشی نظام برای مردم و سیاست‌گذاران است تا رویکرد خاصی را اتخاذ کنند. معمولاً بحث‌هایی که ایشان مطرح می‌کنند بحث‌های بلندمدت است. به این معنا که باید مفهومی شکل بگیرد و بعد در بطن جامعه و اذهان تک‌تک مردم و سیاست‌گذاران، نهادینه شود که این کار وظیفه‌ای را برای اقشار مختلف، اعم از دانشجویان، اهل قلم، سیاست‌گذاران در اجرا و مردم، که زمینه‌ی اصلی جامعه و موتور محرک نظام هستند، ایجاد می‌کند.

رهبر معظم انقلاب  امسال را هم سال حماسه‌ی اقتصادی نام‌گذاری کرد‌ه‌اند و با توجه به اینکه رهیافت اقتصادی ما اقتصاد مقاومتی است، حماسه‌ی اقتصادی را حرکت در مسیر اقتصاد مقاومتی تعبیر نموده‌اند. یعنی با توجه به معنای فارسی کلمه‌ی حماسه، که نوعی تلاش با نتیجه‌ی مطلوب موفقیت است، در سال حماسه‌ی اقتصادی، قرار است حرکت تک‌تک اجزای نظام، اعم از سیاست‌گذاران و مردم، به شکلی باشد که در مسیر و چارچوب رهیافت اقتصاد‌ِ مقاومتی حرکت کنند و نتیجه‌ی این حرکت چنین خواهد شد که تهدیدها و مشکلاتی که در مسیر بالندگی اقتصاد و پیشرفت کشور، خصوصاً در سال‌های اخیر به وجود آمده بود، برطرف شود و ما به اهداف خود نزدیک‌تر شویم.

تأکید ایشان در پیام نوروزی مبنی بر اینکه در سال حماسه‌ی اقتصادی باید با روحیه‌ی جهادی وارد عرصه شد، ناظر بر این است که هم رویکرد ما در مسیر اصلاح شود و هم با قدرت و توان بالا حرکت کنیم؛ زیرا مسیر پیشرفت طولانی است و ما مشکلات بسیاری داریم و برای رسیدن به آرمان‌های نهایی انقلاب اسلامی باید با توان بیشتری حرکت کنیم.

حال مسئله‌ی مهم این است که تکلیف تک‌تک اعضای نظام چیست و مثلاً مردم و سیاست‌گذاران باید چه کنند؟ این مفهوم را در ادبیات اقتصاد مقاومتی به صورت گسترده مطرح کردیم. در حوزه‌ی اقتصاد مقاومتی، رهیافت حاکمیت باید به سمت مقاوم‌سازی اقتصاد باشد. به این صورت که اهداف اقتصادی مد نظر نظام که از همان گفتمان اقتصادی انقلاب اسلامی حاصل شده و شامل خلق ارزش حداکثری و توزیع عادلانه‌ی درآمد و امکانات است، باید سرلوحه‌ی همه‌ی کارها قرار گیرد و مجلس، دولت و نهادهای دیگر باید فرآیندهای اقتصاد را طوری تنظیم کنند که با وجود تمام دشواری‌ها و دشمنی‌هایی که در حال حاضر وجود دارد، این نتایج حاصل شود.

از طرفی دیگر، رهیافت عمل مردم هم به عنوان تولیدکننده و مصرف‌کننده باید مبتنی بر مقاوم‌سازی و تقویت اقتصاد ملی باشد که در نتیجه‌ی دشواری‌ها و دشمنی‌ها نتواند اقتصاد را از حرکت بالنده‌ بازدارد و باعث کاهش سرعت آن شود. مثلاً مصرف‌کننده باید از اسراف جلوگیری و از خرید کالاهای خارجی صرف‌ نظر کند یا تولیدکننده با وجود دشواری‌ سعی ‌کند که افزایش قیمت محصولات را به حداقل برساند تا اثرات تورمی را برای تولیدکننده و مصرف‌کننده کمتر کند و به امید اینکه در ماه‌ها و سال‌های آینده اوضاع بهتر می‌شود، تولید را کاهش ندهد و خود را به ایفای نقش در چارچوب این الگو موظف بداند.

به هر حال، وقتی بحث مقاومت مطرح می‌شود، دشواری‌هایی نیز وجود دارد. دولت، مردم، مصرف‌کنندگان، تولیدکنندگان و همه‌ی اقشار باید بخشی از این دشواری را بپذیرند. الحمدالله اقتصاد ایران آن‌ قدر گسترده و وسیع است که اگر هر کسی وظیفه‌ی خود را به درستی انجام دهد، مجموع فشارهایی که به افراد وارد می‌شود بسیار کم خواهد بود.